A Photographer Called Ai

Sieds Wijnja

A Photographer Called Ai

Artificial Intelligence:the way of the future?!

Je kunt er niet omheen; de snelle opmars van Kunstmatige Intelligentie (KI) ook wel Artificial Intelligence (AI) genoemd. Gedragen door steeds snellere en goedkopere computers komen ideeën razendsnel tot leven en komen onafwendbaar in een nieuw technische era terecht. Er zijn talloze universitaire studies gewijd aan de techniek, er wordt volop geëxperimenteerd met nieuwe toepassingen, experts vallen over elkaar heen met beloftes én waarschuwingen over de schier oneindige mogelijkheden van AI en ondertussen worden we er al mee omringt: “Hé Siri, wat staat er voor vandaag in mijn agenda?”.

De impact is zo groot dat er comités – met niet de minste namen zoals Stephan Hawking en Elon Musk – opgericht worden die ons waarschuwen voor de impact van AI. Maar er zijn ook ‘gelovers’. Zo richtte Google en UBER corveeër en Silicon Valley wonderkind Anthony Levandowski ‘Way of the Future’ op. Een kerk voor AI. Die streeft naar …” de realisatie, acceptatie en aanbidding van een ‘Godhead’ gebaseerd op Artificial Intelligende, ontwikkelt door computer hardware en software.” Als technologie exponentieel slimmer en oneindig beter is dan de mens, dat zou die de status van een Godheid moeten krijgen.

Aap of Ubermensch

Maar hoe fantastisch de vorderingen ook zijn, op dit moment beperkt AI zich toch vooral tot het herhalen van kunstjes die ieder mens kan. Weliswaar veel sneller en tot op zekere hoogte slimmer, maar we zijn nog lang niet op het punt waar we denken te gaan komen: AI systemen die zich op een hoger intellectueel niveau dan de mens bevinden. AI is nu nog vooral een aap in het circus, die kunstjes veel sneller en slimmer leert te doen die mensen hem voordoen. Maar een slimme aap maakt nog geen mens. Geen enkel AI systeem heeft tot nu toe de Turing Test doorstaan: een mens om de tuin leiden door hem te laten denken dat hij een mens is, in plaats van een AI systeem.

Creativiteit

En hoe zit het met de creativiteit van die veelbelovende systemen? Ook daarvoor geldt dat met de huidige staat van AI vooral menselijke creativiteit wordt gekopieerd of herhaald. Maar vanuit het niets of vanuit een abstracte gedachte komen tot een nieuw verhaal, een origineel idee, innovatief concept of prikkelend fotografisch beeld is vooralsnog een brug te ver. Ja, er zijn systemen die een willekeurige foto kunnen omvormen naar de stijl van een bekend kunstenaar. Simpelweg door naar heel veel kunst van de die kunstenaar te ‘kijken’ en het patroon over andere plaatjes te leggen. Heel knap, maar onvergelijkbaar met Monet die met zijn impressionistische schilderijen een volledig nieuwe stroming in de kunst bedacht en dat ook nog eens kon onderbouwen met een filosofie. In vergelijking met Monet is AI niet meer dan een verzameling lollige filters in je Instagram app.

In den beginne

In mijn project ‘A photograher called AI’ neem ik de kijker mee in een onderzoek naar de mogelijkheden, maar zeker ook de tekortkomingen van kunstmatige intelligentie gerelateerd aan de fotografie. Omdat ik letterlijk bij Het Begin wilde beginnen ben ik gestart bij het eerste hoofdstuk van het boek dat velen beschouwen als de start van onze menselijke beschaving: Genesis, het eerste boek van de Hebreeuwse Bijbel. In diens zou je ook een ode aan de fotografie kunnen lezen, die immers ook bestaat bij de gratie van het licht en het donker.

“In the beginning God created the heaven and the earth. And the earth was without form, and void; and darkness was upon the face of the deep. And the Spirit of God moved upon the face of the waters. And God said, Let there be light: and there was light. And God saw the light, that it was good: and God divided the light from the darkness…”

De tekst van Genesis laat ik eerst analyseren en interpreteren door IBM’s Watson, die je misschien wel kent omdat die in 2011 wereldnieuws werd toen deze supercomputer in de Amerikaanse tv-quiz Jeopardy! twee menselijke kandidaten versloeg. Watson is in staat om Genesis te reduceren en samen te vatten tot een aantal steekwoorden met een gewogen score. Kan Watson samenvatten wat God bedoeld heeft of komt ie niet verder dan een lamme samenvatting uit een overjarige Winkler Prins?!

Negeert Google God?!

Vervolgens laat ik je met de steekwoorden van Watson in de hand, kijken met de ogen van ‘Google’s AI’ naar een bijzondere fotocollectie: alle foto’s die ik ooit maakte en digitaliseerde over de afgelopen twintig jaar. Meer dan drieëntwintigduizend foto’s (!) die ik speciaal voor dit project ongetagd in de kunstmatige hersens van Google Photos stopte met aan hem/haar de vraag om met foto’s te komen die passen bij de steekwoorden gevonden door Watson. En als het resultaat op een steekwoord uitblijft, vraag ik het neurale netwerk van Tensorflow om aanpalende woorden. Welke van die duizenden foto’s ziet Google als een goede visualisering van dat beroemde eerste hoofdstuk uit de Bijbel? Het resultaat is een collage van foto’s die inzicht geeft in het brein van Google’s AI. Het oog van Google blijkt daarbij geenszins ‘alziend’. Want wat ik ook probeer; op het woord God durft Google geen enkel geen beeld te plakken. Daarentegen aan het woord ‘Gods’ weer wel! Het scherm blijft angstvallig leeg. Het is duidelijk dat de mens en zijn ethiek (nu) nog aan het stuur zitten van de techniek en de teugels nog niet lat vieren op delicate onderwerpen.  

In de laatste stap gebruik ik nogmaals Google Photos om ook de andere door Watson gevonden inzichten over mijn photo’s te leggen. Welke foto’s met als steekwoord Sky vallen wat Google betreft in de categorie ‘Fruit’? En welke Foto’s uit de serie ‘Waters’ hebben als emotie ‘joy’?

Ik beslis

Daar waar Watson en Google tekort schoten heb ik zelf ingegrepen. Om zo tot vijf beelden te komen die Genesis verbeelden. Zo bracht AI me een meer vol met fotografische verbeeldingen van Genesis, maar ben ik uiteindelijk zelf schepper van mijn eindresultaat. Of toch niet?!

“And God said, Let us make man in our image, after our likeness: and let them have dominion over the fish of the sea, and over the fowl of the air, and over the cattle, and over all the earth, and over every creeping thing that creepeth upon the earth.”